Canon van Boxtel

Canon van Boxtel

De Canon van Boxtel voert je met 49 vensters mee door ons museum. Ontdek bijzondere gebeurtenissen, ontmoet mensen die een rol hebben gespeeld in de geschiedenis en bekijk voorwerpen die herinneringen bewaren aan vervlogen tijden.

pre

In 2011 is in Boxtel prehistorische grafheuvel ontdekt. Hij ligt aan de rand van een ven juist ten oosten van de snelweg A2 in Heult.

pre

In de Romeinse tijd woonden er waarschijnlijk enkele boeren in de omgeving van Boxtel. Er zijn weinig vondsten gedaan. Pas in de twaalfde eeuw ontstond een nederzetting.

Boxtel & Dommel

pre

Boxtel ontstond bij een doorwaadbare plek in de Dommel. Op een veilige hoogte kwam mogelijk een burcht. Later groeide het dorp rond de Markt en de Sint-Petruskerk.

BoxtelMiddeleeuwen

pre

In MUBO leer je over de oude burcht op de Kerkheuvel in Boxtel. Je ziet hoe een motteburcht eruitzag, met een heuvel, gracht, toren en voorhof. Ook zie je hoe onderzoekers de bodem hebben onderzocht. De vondsten laten zien dat de Kerkheuvel waarschijnlijk een belangrijke plek was voor de heren van Boxtel.

OorlogMiddeleeuwen

Willem II van Boxtel

pre

In MUBO kun je zien wie Willem II van Boxtel was: een belangrijke edelman, ridder en heer van Boxtel. Je ziet oude documenten, zoals een oorkonde, die vertellen over zijn macht en positie. Ook wordt uitgelegd hoe Boxtel in de middeleeuwen werd bestuurd en welke rol Willem II daarin speelde.

PersonenMiddeleeuwen

Kasteel Stapelen

pre

Kasteel Stapelen bestaat al eeuwen en werd bewoond door adellijke families. In de negentiende eeuw werd het verbouwd. In 1915 werd het een klooster voor de Assumptionisten.

GebouwenMiddeleeuwen

Sint-Petrusbasiliek

pre

De Sint-Petrusbasiliek werd vanaf de 13e eeuw gebouwd en groeide door een wonder uit tot een bedevaartsoord. De kerk bevat een beroemd Smits-orgel uit 1842.

ReligieGebouwenMiddeleeuwen

Rijksheerlijkheid

pre

In de middeleeuwen fungeerde Boxtel als een zelfstandige heerlijkheid binnen het hertogdom Brabant. Dankzij een Leenbrief van de Duitse keizer uit 1356 was het dorp vrijgesteld van belastingen en krijgsdienst aan de hertog van Brabant.

BestuurMiddeleeuwen

Heilig Bloedwonder

pre

Het Heilig Bloedwonder is een belangrijk verhaal uit de geschiedenis van Boxtel. Je ziet informatie over de priester, de bijzondere bloeddoeken en het verhaal achter het wonder. Ook wordt uitgelegd waarom mensen naar Boxtel kwamen om te bidden. De tentoonstelling laat zien hoe deze traditie ontstond en bleef bestaan.

ReligieMiddeleeuwen

Sint-Barbara Gilde

pre

Moderne schuttersgilden brengen traditie en feest, vooral in Zuid-Nederland. Eeuwenlang stonden bidden, elkaar helpen en vaste normen centraal. In Boxtel verdwenen de gilden tijdelijk in de negentiende en twintigste eeuw.

VerenigingenMiddeleeuwen

Zusters Clarissen

pre

Het Boxtelse Sint-Elisabethsdal-klooster werd in 1468 gesticht. De zusters werden in 1513 Clarissen. Na brand en oorlog moesten ze in 1717 van de overheid weg. Ze verhuisden definitief naar Megen.

ReligieMiddeleeuwen

Negen Kanunniken

pre

Hendrik van Ranst richtte in 1492 een kapittel op in Boxtel. Dit college kreeg van de paus een onafhankelijke status. Na een lange strijd met Bossche bisschoppen verdween het in 1648.

ReligiePersonenMiddeleeuwen

pre

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog koos de heer van Boxtel de kant van de opstand. Later werd Boxtel bestuurd door de Republiek. Het katholieke geloof werd verboden en de kerk werd protestants.

OorlogRenaissance

Sint-Petruskerk

pre

De protestantse minderheid nam de grote Sint-Petruskerk in gebruik, maar kon deze niet onderhouden. Hierdoor stortte het schip in 1684 in. In 1795 kregen de katholieken hun kerk eindelijk terug.

ReligieGebouwenRenaissance

pre

Na 1648 verbood de protestantse Republiek het katholieke geloof. Brabantse katholieken kerkten daarom stiekem in (boeren)schuren. De grote Boxtelse schuurkerk uit 1672 aan de burgakker werd na de heropening van de Sint-Petruskerk in 1828 gesloopt.

GebouwenRenaissance

Hendrik Verhees

pre

De Boxtelse Hendrik Verhees (1744–1813) was een veelzijdige landmeter, cartograaf, architect en eerste directeur van waterstaat in Brabant. Hij ontwierp veel historische gebouwen en liet honderden schetsen na.

PersonenRenaissance

pre

In september 1794 vond in Boxtel een veldslag plaats waarbij de Fransen de Britse en Staatse troepen versloegen. Dit gevecht was de vuurdoop van Wellington en verklaart de Britse soldatenbijnaam ‘Tommy’.

OorlogRenaissance

Godsdienstvrijheid

pre

Vanaf 1648 moesten de katholieke Boxtelaren hun Sint-Petruskerk afstaan aan een kleine protestantse minderheid. De protestanten konden de grote kerk niet onderhouden, waardoor het schip in 1684 instortte.

ReligieGebouwenRenaissance

pre

In 1839 legde de latere koning Willem II twaalf redoutes aan rond Boxtel, zoals aan de konijnenberg. Dit om het Belgische leger te stoppen. Door een snel vredesverdrag werden ze nooit gebruikt en kort daarna grotendeels afgebroken.

OorlogModernisering

Kasterense watermolen

pre

Al in de dertiende eeuw stonden er belangrijke watermolens in Boxtel en Liempde. Deze koren- en oliemolens lagen aan de Dommel en waren destijds eigendom van de heer van Boxtel.

IndustrieGebouwenModernisering

pre

Tot 1900 was textiel de belangrijkste industrie in Boxtel, gevolgd door sigaren en exportslachterijen. Vanaf 1950 werd de metaalindustrie met internationaal bekende bedrijven als Van Geel en Hydraudine dominant.

IndustrieGebouwenModernisering

pre

Boxtelse weverijen produceerden gerenommeerd, fijn damasttafellinnen, waarvan de kwaliteit vanaf 1857 sterk toenam door de komst van de Jacquardmachine. Bekende damastwevers zoals Van Hoogerwou schakelden na 1900 over op machinale productie.

IndustrieGebouwenModernisering

Waterschap De Dommel

pre

Waterleidingen in Boxtel. Boxtel is vermoedelijk ontstaan aan een doorwaadbare plaats in de Dommel (locatie: huidige Zwaanse brug). Toen het centrum bewoond raakte, was de waterhuishouding nog problematisch: er moesten kanaaltjes worden gegraven: de Binnendommeltjes, die ook de naam aan het centrum gaven: Boxtel binnen.

DommelBestuurModernisering

pre

Sinds 1865 is Boxtel een belangrijk spoorwegknooppunt, mede dankzij het internationale Duits Lijntje. Hoewel de betekenis na 1930 afnam, passeren er nog altijd veel treinen, wat zorgt voor overwegproblemen.

IndustrieGebouwenModernisering

Eerste gasfabriek

pre

Vanaf 1900 kreeg Boxtel nutsvoorzieningen, waarna burgemeester Van Helvoort (1945–1971) de industrie en werkgelegenheid sterk stimuleerde. Dit leidde tot de ontwikkeling van bedrijventerrein Ladonk, waar nu duurzaamheid centraal staat.

IndustrieGebouwenModernisering

pre

Vanaf 1900 bloeide de handmatige sigarenindustrie in Boxtel op met goedkope merken zoals Elisabeth Bas. Fabrikant Van Susante groeide uit tot de grootste werkgever met zeshonderd arbeiders, totdat de productie in de jaren tachtig verhuisde.

IndustrieModernisering

Elektriciteitscentrale

pre

In 1899 kreeg Boxtel als eerste Brabantse gemeente een elektriciteitscentrale vanwege een conflict over gasverlichting. Vanaf 1902 zorgden elektromotoren voor de modernisering van lokale bedrijven in de regio.

IndustrieGebouwenModernisering

pre

Kunstschilder Pierre Janssen (1865–1952) legde het Boxtelse leven van alledag vast. Met zijn schilderijen bracht hij verdwenen straatbeelden, dorpsfiguren en stillevens tot leven als "schilder van het Brabants schoon".

PersonenBelle époque

Heilig Hartkerk

pre

De Heilig Hartparochie in Breukelen werd in 1901 gesticht na langdurige inspanningen van buurtbewoners en pastoor Eras. De neogotische kerk werd wegens geldgebrek zonder torens gebouwd en fuseerde in 2006 tot de Verrijzenisparochie.

ReligieBelle époque

Piet Dorenbosch

pre

Piet Dorenbosch (1903–1990) was een invloedrijke Boxtelse gemeentesecretaris en ereburger die zich als cultuurpromotor en voorzitter van de heemkundekring decennialang inzette voor de Brabantse identiteit en lokale historie.

PersonenBelle époque

Duinendaal Zusters JMJ

pre

Vanaf 1862 speelden de Zusters JMJ een cruciale rol in het onderwijs in Boxtel door de meisjesschool en bewaarschool op Duinendaal over te nemen, wat leidde tot een afname van het analfabetisme. Later, in 1924, breidden zij dit aanbod uit met de oprichting van de Sint-Joseph-mulo voor meisjes.

ReligieOnderwijsBelle époque

pre

Boxtel's Harmonie en de Gildenbondsharmonie werden in 1908 opgericht. Beide verenigingen hebben diepe wortels in de negentiende eeuw. Ze spelen al tientallen jaren blaasmuziek op het hoogste amateurniveau.

VerenigingenBelle époque

Gezondheidszorg

pre

Vóór 1900 was de Boxtelse ziekenzorg gericht op verpleging in plaats van genezing. Pas na 1950 verving de bouw van moderne bejaardenhuizen de informele zorg en gasthuizen voor ouderen en kwetsbaren. Foto: Herenhuis dokter Hoek

GebouwenBelle époque

pre

Vóór 1850 was het Boxtelse onderwijs pover, maar parochies verbeterden de kwaliteit door katholieke congregaties te halen. Na 1900 groeide het aanbod sterk en na 1945 kreeg Boxtel een grote regionale onderwijsfunctie.

ReligieOnderwijsBelle époque

Wapenstilstand WOI

pre

Nederland bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal, waardoor het dagelijkse leven in Boxtel en Liempde niet ontwricht raakte. Wel waren er inkwartieringen en economische schommelingen. Pas tijdens de latere Grote Depressie werden de langetermijngevolgen merkbaar.

OorlogWereldoorlogen

Landbouwwinterschool

pre

Na 1850 verschoof de Boxtelse landbouw van akkerbouw naar marktgerichte veehouderij. Vanaf 1900 stimuleerde kunstmest deze groei, waarna de sector na 1950 mechaniseerde en zich vanaf 1970 splitste in grootschalige, grondloze bio-industrie.

OnderwijsGebouwenWereldoorlogen

Overstroming Fellenoord

pre

Tot in de jaren dertig zorgde de Dommel voor grote overlast door langdurige overstromingen zoals in 1925 op fellenoord. Dit probleem werd definitief opgelost toen tussen 1933 en 1936 een speciaal afwateringskanaal werd gegraven.

DommelWereldoorlogen

pre

Vanaf 1900 ontwikkelde Boxtel nutsvoorzieningen, waarna burgemeester Van Helvoort (1945–1971) de industrie krachtig stimuleerde. Dit leidde tot het gemengde bedrijventerrein Ladonk, waar tegenwoordig economische groei en duurzaamheid centraal staan.

IndustrieWereldoorlogen

Houten wielerbaan

pre

Tijdens de crisisjaren 1932–1934 veranderde de Molenwijk in een volkspark in Engelse landschapsstijl, ontworpen door Piet Hasselman. Via de werkverschaffing kreeg het park sportvelden, een wielerbaan, een roeivijver en een natuurbad.

SportWereldoorlogen

pre

De in Liempde geboren kunstschilder Jan Kruijsen (1874–1938) was een autodidact die zocht naar authenticiteit. Zijn expressionistische en impressionistische schilderijen toonden zijn diepe geloof, het harde boerenleven en het Brabantse landschap.

PersonenWereldoorlogen

Airbornes in de Kampina

pre

In de Kampina hadden 106 Amerikaanse Airbornes zich al zes weken schuilgehouden en 24 oktober trokken ze Boxtel binnen om daar als bevrijders te worden verwelkomd. Ook Liempde werd die dag bevrijd door de Seaforths. Zij trokken de volgende dag Boxtel binnen, waar zij nog een brug sloegen over de Dommel zodat Geallieerde troepen vanuit Best konden arriveren. De stroom troepen werden feestelijk onthaald door de bevolking.

OorlogWereldoorlogen

Jas de Keistamper

pre

De Boxtelse Rechterstraat vormde een onderdeel van de belangrijkste verbindingsroute van ’s-Hertogenbosch naar Luik. Met een van de weinige verharde wegen in de regio werd Boxtel spottend een keistampers-dorp genoemd. De Boxtelse reus Jas de Keistamper is een toonbeeld van Nederlandse volkscultuur, hetgeen blijkt dat hij in 2013 op de nationale inventaris voor immaterieel cultureel erfgoed van Unesco werd geplaatst.

PersonenNaoorlogs

Bedrijventerrein Ladonk

pre

De planmatige ontwikkeling van het gemengde bedrijventerrein Ladonk begon in de jaren vijftig en groeide uit tot de belangrijkste economische motor van Boxtel met zo'n 150 diverse, (inter)nationale bedrijven. Tegenwoordig staat verduurzaming op dit terrein centraal.

IndustrieNaoorlogs

pre

De in Eindhoven geboren Frans Bank (1921) was decennialang tekendocent in Boxtel. Als illustrator en kunstschilder exposeerde hij veelvuldig zijn traditionele vrije werk, waaronder stillevens en landschappen, met in 2015 een succesvolle expositie in het MUBO.

PersonenNaoorlogs

Fusie Boxtel - Liempde

pre

Op 1 januari 1996 fuseerden Boxtel en Liempde door een provinciale herindeling om de bestuurskracht te vergroten. Ondanks protesten uit Liempde, dat liever met Sint-Oedenrode samenging, bleef de eigen dorpsidentiteit behouden.

BoxtelBestuurNaoorlogs

De Kleine Aarde

pre

Stichting De Kleine Aarde startte in 1973 in Boxtel als uniek project voor een duurzame leefstijl. Het ecologische centrum sloot eind 2010, maar de gemeente behoudt duurzaamheid als centraal thema voor het complex.

VerenigingenNaoorlogs

Toon Ninaber van Eijben

pre

Toon Ninaber van Eyben (1896–1977) was een veelzijdige Nederlandse beeldend kunstenaar, glazenier en docent uit Boxtel. Hij beheerste uiteenlopende disciplines, van schilderkunst tot meubelontwerp. Zijn grootste bekendheid verwierf hij met monumentale glas-in-loodramen voor kerken en openbare gebouwen.

PersonenNaoorlogs

pre

Het Groene Woud is een Nationaal Landschap van 35.000 hectare tussen Den Bosch, Eindhoven en Tilburg. Sinds 2000 werken gemeenten zoals Boxtel aan de balans tussen natuur, economie en beleving.

DommelHedendaags

pre

De islam betekent overgave aan God en kent vijf zuilen, met de moskee als maatschappelijk gebedshuis. In Boxtel staan sinds 1992 de Turkse Mevlana-moskee en de Marokkaanse Elfath-moskee op Hoogheem.

ReligieHedendaags

Museum Boxtel (MUBO)

Baroniestraat 18
5281 JE Boxtel
(0411) 607 551
[email protected]

Openingstijden

We zijn geopend op zaterdagen en zondagen van 13.00 – 17.00 uur.

Kijk op Bezoekersinformatie voor alle informatie.

Ook interessant

Beleef Boxtel
Classic Park
Heemkunde Boxtel
Oertijdmuseum
Stichting Museum Canonije
Stichting Museum Vekemans